5 cách nhìn người của Lý Khôi được lưu truyền ngàn năm

Vào thời Chiến Quốc có một nhân vật tên Lý Khôi, ông là một nhà chính trị gia, pháp học gia nổi tiếng của Ngụy Quốc. Nhắc đến Lý Khôi, Tư Mã Thiên từng nói: “Ngụy dùng Lý Khôi làm đắc lực để trở thành cường quân. Bàn cổ xưng Lý Khôi, nước mạnh binh tài”.

Trong Sử Ký có ghi chép lại một câu chuyện nói rằng Ngụy Văn Hầu (tức Ngụy Vương bấy giờ) lần đó muốn tìm một người hiền năng để thăng làm thừa tướng, Ngụy Văn Hầu không biết nên chọn lựa ai, liền mời đại tướng Lý Khôi - cũng là thầy dạy học của mình tới để tham vấn. Khi ấy Lý Khôi nói với Ngụy Văn Hầu “Tể tướng là trợ thủ chủ chốt của quân chủ, nên do Ngụy Văn Hầu tự mình quyết định chứ không phải người khác”. Sau đó Lý Khôi liệt kê năm tiêu chuẩn một người lãnh đạo cũng chính là năm cách nhìn người để Ngụy Văn Hầu định đoạn.

Cư thị kỳ sở thân (Cách nhìn người qua việc kết giao bạn bè)

Điều đầu tiên trong cách nhìn người của Lý Khôi chính là Nhìn vào bạn bè bên cạnh người đó để phân định. Người ta vẫn có câu “ngưu tầm ngưu, mã tầm mã” hay “giàu vì bạn, sang vì vợ”. Nếu một người thân với hiền nhân, tức có thể trọng dụng, nhưng nếu người đó thường qua lại với bọn với kẻ tiểu nhân, thì tốt nhất phải cẩn thận.

Tuy nhiên có rất nhiều kẻ bình thường chỉ biết đến tửu sắc, lục lâm hảo hán, cả đời a dua xu nịnh, những kẻ “thổ tài chủ” giàu nứt khố đổ vách, hay loại “bạo phát hộ”. Loại người này khi kết giao thường chỉ chọn người trang nhã cao quý hoặc phẩm vị hiển rõ tầm nhìn rộng lớn, song phải có cách nhìn người tinh tường để phân biệt hai kiểu người này với nhau.

Phú thị kỳ sở dư (Cách nhìn người qua việc làm khi phú quý)

Xem cách tiêu tiền khi giàu có cũng là một điểm cần lưu ý trong cách nhìn người của Lý Khôi.

Có những người sau khi trở nên giàu có thường sẽ ăn chơi đàng điếm cả ngày. Lại có những người cũng giàu có nhưng làm việc công ích cho xã hội hoặc dành dụm để chuẩn bị cho đại sự của mình. Hai kiểu người hoàn toàn không giống nhau. Nhìn cách kiểm soát tài phú của bản thân người đó như thế nào, nếu hắn chỉ muốn thỏa mãn ham muốn cá nhân, tham thú hưởng lạc cho mình, tức kiểu người này không thể trọng dụng. Người đáng trọng dụng là người biết giúp đỡ người khốn khó, bồi dưỡng người có tài.

Đạt thị kỳ sở cử (Cách nhìn người qua việc chọn thuộc hạ)

Một người khi vinh quang hiển hách, chỉ cần nhìn vào cách hắn chọn thuộc hạ để tin dùng, xem rằng người đó thường cất nhắc ai - người có tài hay kẻ bất tài, ta cũng có thể biết được phẩm chất, liêm khiết và sự sáng suốt của người đó. Nếu người đó thường chọn người hiền tài tức lương sĩ chân nhân thì ta nên nên trọng dụng, bằng không đừng nên trọng dụng.

Cùng thị kỳ sở bất vi (Cách nhìn người khi vào thế cùng quẫn)

Không chỉ nhìn người khi giàu có, Lý Khôi cũng khuyên Ngụy Văn Hầu cách nhìn người khi họ ở trong cảnh khốn cùng.

Một kẻ đã đến đường cùng, mà vẫn không làm ra việc bất chính, không bán đứng lương tâm, tức kẻ đó là người có thể trọng dụng.

Bần thị kỳ sở bất thủ (Cách nhìn người khi lâm cảnh bần cùng)

Đây là điểm thứ năm trong cách nhìn người mà Lý Khôi lưu tâm, đó là khi một người lâm vào cảnh nghèo khó bần cùng, liệu có giữ mình trong sạch không? Cũng giống như câu ‘nghèo cho sạch, rách cho thơm”. Như vậy sẽ biết được phẩm chất của anh ta.

Mạnh Tử nói, đại trượng phu “phú quý bất năng dâm, nghèo hèn bất năng di, uy võ bất năng khuất” nghĩa là giàu sang không thể cám dỗ, nghèo khó không thể lay chuyển, quyền uy không thể khuất phục. Một người trong thuận cảnh mà muốn giữ vững phẩm đức vốn đã rất khó, nhưng trong nguy khốn vẫn có thể giữ vững phẩm hạnh thì quả thực là đáng quý hơn cả. Tô Vũ bị giam lỏng ở Hung Nô 19 năm, cả ngày chăn dê, râu tóc bạc trắng, song lòng trung thành với nhà Hán, đạo đức cao đẹp của sứ thần đại quốc vẫn trước sau như một, thể hiện phẩm cách cao thượng.

Câu chuyện về 5 cách nhìn người của Lý Khôi, khuyên chúng ta cần phải sáng suốt quan sát từ nhiều phía khác nhau. Chỉ có như vậy mới có thể nắm bắt được toàn bộ thông tin từ đó phân tích, tổng hợp, phán đoán rồi đi đến quyết định.

Công ty Cổ phần Công nghệ và Giáo dục Wikiedu
Địa chỉ: Tầng 4, tòa nhà số 137, Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội
Email: see@hocxemtuong.com
Di động: 0985 658 242