Ở đời phải biết đâu là điểm dừng

Khổng tử nói: “Thính kỳ ngôn nhi quan kỳ hành”.

Nghĩa là “Nghe lời nói mà phải xem việc làm”- Trích “Luận ngữ”.

Kỳ thực, “quan kỳ hành” không chỉ là “xem những việc họ làm” mà còn là “xem những việc họ không làm” nữa.

Theo Khổng tử, sự mạnh mẽ của con người, không nằm ở chỗ người đó kiên cường đến đâu khi làm việc, mà nằm ở chỗ họ biết “đâu là điểm dừng”. Tức là họ biết kiểm soát hành vi của mình và biết dừng lại đúng lúc.

Trong mỗi con người đều có đức tài và mong muốn. Tuy nhiên vẫn phải biết đâu là “giới hạn”. Cái “giới hạn” ấy chính là “điểm dừng”. Đem đức tài trừ mong muốn, nếu kết quả “dương”, có nghĩa mong muốn trong “giới hạn”. Nếu kết quả “âm” có nghĩa mong muốn quá lớn đã biến thành tham vọng. Loại người này cần phải xem xét thận trọng. Bởi đức tài nhỏ, tham vọng lớn thì phần “âm” thiếu hụt ấy anh ta sẽ bù lấp bằng thủ đoạn tiểu nhân kể cả tội ác để đạt mục đích.

Khi có một ưu thế nào đấy người ta thường quá tự tin, thích phô trương mà không lường kết cục. Có sức thường cậy khoẻ, chủ quan nên khi bị cảm nặng khó cứu. Có xe mới thích phóng vượt người khác mà bị tai nạn. Có nhẫn kim cương, dây chuyền mặt đá quý, đồng hồ vàng thích phô trương mà bị trấn cướp. Cho nên biết “điểm dừng” là rất quan trọng. Nói gì, làm gì cũng cần phải tính đến “giới hạn” và chọn đúng “điểm dừng”. Tiền nhân dạy: ở đời chớ cậy khi quyền thế, gặp nước bàn cờ “tốt” đuổi “xe”. Cho nên dù đang lúc thượng phong cũng phải nghĩ ngay tới khi hạ mạt. Nhưng xem ra đã mấy ai làm được.

Xin hãy nghiền ngẫm Lão Tử. Học thuyết của Lão Tử lấy “Vô vi” làm gốc. Cơ sở để đạt được “Vô vi” là:

“Vô dục”- Bớt, đến tiêu diệt tham lam, ham muốn.

“Vô tranh”- Không tranh giành với ai thì cũng không ai tranh giành với mình.

“Thủ thế”- Biết lùi để tiến.

“Tri túc”- Biết thế nào là đủ để dừng.

“Vô vi” có nghĩa là “Không làm”. Ấy chẳng phải cũng là tiêu chuẩn nhìn người của Khổng tử hay sao? Có lẽ nhờ thế Lão Tử thọ đến 160 tuổi mà vẫn minh mẫn.

Kỳ thực, trong thời đại mà văn minh nhân loại phát triển, người tinh tế chính là người biết chính xác nhất đến ranh giới của giới hạn, họ luôn dừng lại trước khi chạm vào nó. Thực ra, đôi lúc sự tinh tế lại nằm trong chính sự biết mình biết người, và hơn hết là sự tôn trọng mình, tôn trọng người khác.

 Biết dừng lại trước những giới hạn của cuộc sống chính là bạn biết bảo vệ lòng tự trọng của bản thân mình. Vượt qua những giới hạn nhiều quá, bạn sẽ tầm thường hóa bản thân và mất dần những giá trị tốt đẹp mà lẽ ra nó thuộc về bạn.

SEE biên dịch

Công ty Cổ phần Công nghệ và Giáo dục Wikiedu
Địa chỉ: Tầng 4, tòa nhà số 137, Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội
Email: see@hocxemtuong.com
Di động: 0985 658 242